|
جمع آوری توسط f-qamari |
| شنبه، 23 مهر ماه ، 1390 |
موسيقي ايران
قبل از اسلام
هرودت مورخ يوناني مينويسد كه: «تشريفات مذهبي در ايران بدون موسيقي صورت ميگرفته.» بعد از حمله اسكندر در زمان سلوكيان و اشكانيان ايران تحت تأثير تمدن يونان واقع شد و در موسيقي ايران تحول عظيمي صورت گرفت.
و در دوره ساسانيان پايه و اساس موسيقي ملي ايران ريخته شد.
معروفترين آهنگسازان دورة خسروپرويز سركش – باربد – نكيسا بود.
اختراع دستگاههاي موسيقي را به باربد نسبت ميدهند.
دستگاههاي موسيقي مركب از هفت خسرواني بوده و اختراع آنها را به نكيسا خوانندة معروف خسروپرويز نسبت ميدهند.
يكي از آوازها (راست) است كه در زمان خسروپرويز ايجاد شد.
از سازهاي دورة ساسانيان بربط، چنگ، ناي و شيپور را بايد نام برد.
بعد از اسلام
عربستان قبل از پيدايش اسلام كشوري عاري از تمدن بود و بجز ادبيات كه در حدود يك قرن پيش از اسلام در آن كشور اهميت يافت، اعراب از هنرهاي زيبا بهرهاي نداشتند. پس از حمله اعراب، به ايران، مصر و سوريه اعراب با دنياي متمدن آشنا شدند و موسيقي تحت تأثير هنر رومي و به ويژه ايراني قرار گرفتند.
با وجود تحريم موسيقي از بدو پيدايش اسلام وارد شد و در وهله اول براي اذان و تلاوت كتاب آسماني بصورت خوش و آواز مطبوع توجه كردند. اولين مؤذن اسلام بلال بن وباح از بردگان سياه صداي جذابي داشت و خوب آواز ميخواند كه بعدها براي سوگواري و مراثي معمول شد.
در دورة بنياميه نيز موسيقي در دربار رواج داشت و آهنگهاي ضربي معمول بود. از موسيقيدانان اين دوره عيسيبن عبدالله معروف به طويس است و ديگري ابوعثمان سعيدبن مسيح است.
از قرن دوم هجري تقريباً كليه موسيقيشناسان و آهنگسازان بزرگ اهل كشور ايران بودند.
همچنين موسيقي شرقي در كشورهاي غربي به نام موسيقي عرب است و در درجه دوم است.
سازهاي موسيقي ايران
در دورة اسلام سازهاي زهي و مضرابي بيش از سازهاي ديگر اهميت يافت. علاوه بر چنگ، بربط كه نوع ساز مضرابي در ايران معمول بود. ابنمسيح از روي بربط عود را اختراع كرد. تنبور، قانون كه به سنتور امروزي شبيه بود كه بعد از روي آن در اروپا بصورت ويولون تكميل شد از سازهاي روستائي ايران: كرنا، سرنا، ناي، فلوت، در جشنهاي روستائي مورد استفاده قرار ميگرفت. از سازهاي ضربي دف، و ديگري سازي به نام بالابال كه نوعي ساز بادي است.
دستگاههاي موسيقي ايران
موسيقي امروز ايران عبارت است از هفت دستگاه: شور، ماهور، همايون، سهگاه، چهارگاه، نوا و راست پنجگاه.
دستگاه – نغمه – گوشه – بيات اصفهان – دستگاه ماهور – همايون – دستگاه سهگاه – دستگاه چهارگاه – نوا – راست پنجگاه – راست ميباشد كه برخي از آنان را نام برديم.
شخصيتهاي موسيقي ايران
«آقا حسينقلي»
آقاي حسينقلي فرزند آقا علياكبر تارزن ناصرالدين شاه، بين سالهاي 1224 تا 1234 خورشيدي متولد شده، برادرش ميرزا عبدالله استاد سهتار و هر دو نوازنده دربار ناصرالدين شاه بودهاند و استاد علياكبر شهبازي از استادان بنام تار ايران است.
«ابنسينا»
ابوعليسينا طبيب و فيلسوف بزرگ ايراني از موسيقي اطلاعات فني نداشت ولي چون در حكمت قديم، موسيقي فلسفه بود، او در كتاب «شفا» بخشي براي موسيقي اختصاص داده است. تحقيقات ابنسينا در اين زمينه بيشتر در بيان قواعدي است كه در كتاب فارابي آمده. بخصوص از آثار اسحق موصلي نيز استفاده كرده است مهمترين قسمت رساله ابنسينا در زيبائيشناسي و همآهنگي است.
«رودكي»
ابوجعفر رودكي شاعر بزرگ ايران آواز خوش داشت و چنگ مينواخت. رودكي قصيدة معروف به مطلع «بوي جوي موليان آيد همي» با چنگ در حضور نصربناحمد ساماني اجرا كرد.
«خالقي»
روحالله خالقي در سال 1285 بدنيا آمد او از شاگردان وزيري بود و از ترانههاي محلي در موسيقي خود استفاده كرده است از كارهاي خالقي: ميناب، آهسحر، است. يكي از شاگردانش حسين تهراني بود كه او نيز در محضر استاد ابوالحسن صبا بوده است. و كتابي بنام «نظري به موسيقي» نوشته كه ارزش بسياري دارد و در سال 1344 درگذشت.
«شهردار»
مشيرهمايون شهردار در سال 1264 متولد شد. او نخستين پيانيست بزرگ ايراني است كه اكردهاي پيانو را در موسيقي ايراني وارد كرد. او نيز چهار مضرابهائي بسبك سنتور تكنيك پيانو ايراني را به وجود آورد. بعلاوه چند پيشدرآمد براي دشتي، شور، اصفهان و همايون تصنيف كرده است.
«صبا»
ابوالحسن صبا، فرزند كمالالسلطنه، به سال 1281 خورشيدي متولد شد. پدرش اولين مشوق وي به فرا گرفتن موسيقي بود. نخستين استاد صبا مرحوم ميرزاعبدالله برادر آقا حسينعلي، بود كه تار را بوي آموخت. اما صبا بعدها نواختن اين ساز را در مكتب درويشخان تكميل كرد. سپس سنتور را از علياكبر شامي، ضرب را از حاجيخان، كمانچه را از حسين اسماعيلزاده ويولون را از حسين هنگ آفرين فرا گرفت و در سال 1302 به مدرسة موسيقي علينقي وزيري رفت و از آن جا فارغالتحصيل شد. صبا تأليفات زيادي در موسيقي دارد، كه مورد استفاده هنرجويان موسيقي قرار ميگيرد. وي در شب 29 آذر سال 1336 در اثر پاره شدن يكي از شريانهاي اصلي قلب درگذشت.
«فارابي»
ابونصر فارابي به سال 259 در خراسان بدنيا آمد. علاوه بر فلسفه در موسيقي نيز تحقيق كرده است. اختراع سنتور را به وي نسبت دادهاند. كتابي بنام «كتابالموسيقيالكبير» نوشت كه بزرگترين رسالهايست كه تاكنون در شرق زمين راجع به موسيقي نوشتهاند.
«معروفي»
جواد معروفي يكي از پيانيستهاي بزرگ ايراني است. او با استفاده از تكنيك موسيقي غربي جلوة تازهاي به موسيقي ايراني داد و از آخرين كارهاي معروفي كنسرتوي پيانو در چهارگاه است.
«نايباسدالله»
نايب اسداله… استاد مسلمني، با اين ساز ساده، تمام اصواتي را كه اراده ميكرد بيرون ميآورد. او گذشته از دستگاهها و نغمات ايراني بعضي آهنگهاي فرنگي را با ني مينواخت. او يكي از استادان بزرگ چون سماع حضور و آقاحسينقلي هم طراز دانستهاند. و در مقاوي همين بس كه گفته بود:
«من ني را از آغل گوسفندان به دربار پادشاهان بردم.»
«وزيري»
بانو قمرالملوك وزيري فرزند موسيخان ميرپنج در 1284 خورشيدي در كاشان متولد شد. بزرگترين و معروفترين خوانندة آوازهاي ايراني در سال 1284 در كاشان بدنيا آمد. در سال 1338 به علت كسالت قلبي كه داشت در 14 مرداد درگذشت.
موسيقي كلاسيك در ايران
قبل از انقلاب اسلامي
تأسيس موسيقي نظام در ايران اولين وسيلة آشنائي به موسيقي شرقي بود و اعزام محصل به كشورهاي غربي سبب آشنائي بيشتر با موسيقي غرب شد. رضاشاه كبير در دوران سلطنت خود به آشنائي مردم به موسيقي غربي كمك كرد. بدستور رضاشاه در 1315 بناي بزرگي براي اپراي تهران طرحريزي شد و پيش از آنكه به پايان برسد نقص بزرگي در آن پيدا شد و ساختمان اپرا ناتمام ماند.
تأسيس هنرستان موسيقي و راديو و تلويزيون تهران در ترويج موسيقي كلاسيك نقش بسيار مهمي بازي كرد. هنرستان موسيقي (كنسرواتور) تهران كمك مؤثري به پرورش ذوق هنري كرد. از سال 1918 با استخدام معلمين چكسلواكي پاية موسيقي كلاسيك ايران گذاشته شد ولي متأسفانه بعد از وقايع شهريور 1320 وضع استخدامي آنها منحل شد و ناگزير همه ايران را ترك كردند. با اين حال هنر موسيقي متوقف نشد و موسيقي علمي همچنان سيرتكامل خود را پيمود.
http://padida.ir
کلمات کليدي : شخصيتهاي موسيقي ايران / موسيقي ايران/ «ابنسينا» «رودكي» «خالقي» «صبا» «معروفي» «فارابي»
«وزيري»
|
